"Tôi có bị gì đâu bác sĩ, chỉ hơi mệt thôi".
Đó là câu nói mà các bác sĩ chuyên khoa thận nghe rất nhiều từ bệnh nhân nam. Thế nhưng chỉ vài phút sau, khi cầm trên tay kết quả xét nghiệm creatinine và mức lọc cầu thận (eGFR), không ít người mới bàng hoàng biết rằng chức năng thận của mình đã suy giảm đáng kể. Điều trớ trêu là trước đó họ vẫn đi làm đều, vẫn tập gym, vẫn uống bia với bạn bè, thậm chí chưa từng nghĩ mình có nguy cơ mắc bệnh thận.
Đây cũng là lý do bệnh thận mạn được ví như "kẻ giết người thầm lặng". Quả thận có khả năng bù trừ rất tốt nên dù hàng triệu đơn vị lọc (nephron) đã bị tổn thương, cơ thể vẫn gần như không phát đi tín hiệu rõ ràng. Khi xuất hiện phù chân, thiếu máu, mệt mỏi kéo dài hay buồn nôn, bệnh thường đã bước sang giai đoạn muộn, nhiều trường hợp phải đối mặt với chạy thận hoặc ghép thận.
(Ảnh minh họa: AI)
Điều đáng lo hơn là gánh nặng bệnh thận đang tăng nhanh tại châu Á. Một phân tích hệ thống do Asian Renal Collaboration công bố trên BMJ Global Health ước tính có khoảng 434 triệu người trưởng thành ở châu Á đang mắc bệnh thận mạn, trong đó hơn 65 triệu người đã ở giai đoạn tiến triển. Các nhà nghiên cứu nhận định quá trình già hóa dân số cùng sự bùng nổ của đái tháo đường, tăng huyết áp và béo phì sẽ khiến số ca bệnh tiếp tục tăng trong những năm tới.
Điều thú vị là nếu chỉ nhìn vào tỷ lệ mắc bệnh, nam giới không hẳn nhiều hơn nữ giới. Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu cho thấy đàn ông lại có nguy cơ tiến triển đến suy thận giai đoạn cuối nhanh hơn, tỷ lệ phải lọc máu và tử vong vì bệnh thận cũng cao hơn. Các chuyên gia cho rằng sự khác biệt này không chỉ liên quan đến hormone sinh dục mà còn xuất phát từ chính lối sống và hành vi chăm sóc sức khỏe của nam giới.
Điều đang làm hại thận của đàn ông không phải một căn bệnh, mà là cả một lối sống
Ở nhiều quốc gia châu Á, hình ảnh người đàn ông khỏe mạnh thường gắn với việc làm việc cật lực, thức khuya, uống được nhiều bia rượu, ít than đau và hiếm khi đi khám bệnh. Đó lại vô tình là tập hợp của những yếu tố khiến quả thận phải làm việc quá sức trong nhiều năm.
Thói quen đầu tiên là "cố chịu". Không ít nam giới chỉ đến bệnh viện khi cơ thể đã phát tín hiệu rất rõ. Đau lưng được cho là do ngồi nhiều, tiểu đêm nghĩ vì uống nước, huyết áp cao thì bỏ qua vì "vẫn khỏe". Trong khi đó, bệnh thận mạn gần như không gây triệu chứng ở giai đoạn đầu. Việc trì hoãn khám sức khỏe khiến nhiều trường hợp chỉ được phát hiện khi chức năng thận đã mất đi không thể hồi phục.
Một thói quen khác là ăn mặn và uống ít nước lọc. Chế độ ăn phổ biến ở châu Á chứa nhiều muối từ nước chấm, đồ muối, mì ăn liền, thực phẩm chế biến sẵn và các món lẩu nướng. Lượng natri cao kéo dài làm tăng huyết áp - nguyên nhân hàng đầu gây tổn thương thận. Trong khi đó, nhiều người đàn ông bắt đầu ngày mới bằng cà phê, giữa ngày là trà đặc, tối đến là bia rượu nhưng lại quên uống đủ nước lọc, khiến thận phải hoạt động trong điều kiện không lý tưởng.
(Ảnh minh họa: AI)
Đừng quên thuốc giảm đau. Đau vai gáy, đau cột sống, đau khớp vì công việc nặng khiến nhiều người hình thành thói quen tự mua thuốc chống viêm giảm đau (NSAIDs) để uống. Theo National Kidney Foundation, việc lạm dụng nhóm thuốc này trong thời gian dài có thể làm giảm lưu lượng máu đến thận, gây tổn thương thận cấp hoặc làm bệnh thận mạn tiến triển nhanh hơn ở người có sẵn yếu tố nguy cơ.
Một xu hướng khác đang xuất hiện ở nam giới trẻ là tập gym nhưng lạm dụng thực phẩm bổ sung hoặc steroid đồng hóa. Protein không phải "kẻ thù" của quả thận ở người khỏe mạnh, nhưng việc sử dụng liều cao kéo dài, đặc biệt khi kết hợp các sản phẩm không rõ nguồn gốc hoặc thuốc tăng cơ chứa steroid, có thể làm tăng gánh nặng chuyển hóa và gây tổn thương thận ở một số trường hợp. Các bác sĩ luôn khuyến cáo nên đánh giá chức năng thận trước khi sử dụng các sản phẩm này, đặc biệt với người có tăng huyết áp, đái tháo đường hoặc tiền sử bệnh thận.
Tiểu đường mới là "kẻ đứng sau" khiến nhiều người đàn ông mất thận
Nếu phải chọn một nguyên nhân khiến các bác sĩ lo ngại nhất, câu trả lời có lẽ là đái tháo đường. Châu Á hiện là khu vực có tốc độ gia tăng bệnh đái tháo đường nhanh hàng đầu thế giới. Lượng đường trong máu tăng cao kéo dài sẽ làm tổn thương các mạch máu nhỏ bên trong cầu thận, khiến khả năng lọc chất thải giảm dần theo thời gian. Đây hiện cũng là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến suy thận giai đoạn cuối ở nhiều quốc gia.
Điều nguy hiểm là đái tháo đường, tăng huyết áp và bệnh thận mạn thường tồn tại song song như một "tam giác nguy hiểm". Một người đàn ông béo bụng, ít vận động, thường xuyên thức khuya và uống rượu bia có thể đồng thời mang cả ba yếu tố này mà không hề hay biết.
(Ảnh minh họa)
Giữ được cơ bắp là tốt, nhưng giữ được quả thận còn quan trọng hơn
Nhiều người đàn ông dành hàng giờ mỗi tuần để tập luyện nhằm có thân hình săn chắc, nhưng lại chưa từng dành vài phút để kiểm tra creatinine máu hay xét nghiệm nước tiểu. Trong khi đó, đây là những xét nghiệm đơn giản có thể phát hiện tổn thương thận từ rất sớm.
Các chuyên gia khuyến cáo nam giới, đặc biệt sau tuổi 40 hoặc có các yếu tố nguy cơ như tăng huyết áp, đái tháo đường, béo phì, hút thuốc lá hoặc tiền sử gia đình mắc bệnh thận, nên khám sức khỏe định kỳ, kiểm tra chức năng thận ít nhất mỗi năm một lần. Song song với đó là giảm lượng muối trong khẩu phần ăn, duy trì cân nặng hợp lý, kiểm soát đường huyết và huyết áp, uống đủ nước theo nhu cầu cơ thể, hạn chế rượu bia và tuyệt đối không tự ý dùng thuốc giảm đau kéo dài.
Một người đàn ông bản lĩnh không phải là người luôn cố chịu đựng mọi cơn đau. Bản lĩnh đôi khi chỉ đơn giản là biết dừng lại đúng lúc, đi khám trước khi cơ thể lên tiếng quá muộn và hiểu rằng có những cơ quan, một khi đã mất đi hàng triệu tế bào chức năng, sẽ không còn cơ hội phục hồi. Với quả thận, sự im lặng chưa bao giờ đồng nghĩa với an toàn. Chính vì thế, điều đáng sợ nhất không phải là bệnh xuất hiện, mà là nó âm thầm lớn lên trong khi bạn vẫn tin mình hoàn toàn khỏe mạnh.
