Xuất khẩu gạo của Mỹ sang Cuba đang tăng mạnh trong bối cảnh quốc đảo Caribe này đối mặt với cuộc khủng hoảng thiếu hụt lương thực nghiêm trọng do sản xuất nội địa sụt giảm sâu trong nhiều năm qua.
Theo dữ liệu từ US-Cuba Trade được ông Peter Bachmann – Chủ tịch Hiệp hội Gạo Mỹ (USA Rice) – chia sẻ, xuất khẩu gạo từ Mỹ sang Cuba trong hai tháng đầu năm 2026 đã tăng gấp 5 lần, đạt giá trị gần 5 triệu USD.
Riêng trong tháng 1/2026, doanh số gạo Mỹ xuất sang Cuba vượt 2 triệu USD, chiếm khoảng 5,8% tổng kim ngạch xuất khẩu nông sản của Mỹ sang quốc đảo này. Sang tháng 2, giá trị xuất khẩu tiếp tục đạt gần 1,9 triệu USD và trở thành mặt hàng thực phẩm bán chạy thứ tư của Mỹ tại Cuba.
Đà tăng này diễn ra sau khi kim ngạch xuất khẩu gạo của Mỹ sang Cuba trong cả năm tài khóa 2025 đạt khoảng 10 triệu USD, tăng tới 437% so với năm trước đó.
Sự gia tăng nhập khẩu phản ánh rõ tình trạng suy giảm sản xuất lúa gạo nghiêm trọng tại Cuba. Nếu như năm 2018 nước này còn sản xuất khoảng 304.000 tấn gạo thì đến năm 2023 sản lượng chỉ còn hơn 27.000 tấn. Dù đã phục hồi lên khoảng 80.000 tấn trong năm 2024, mức này vẫn chỉ đáp ứng chưa đến 15% nhu cầu tiêu thụ nội địa, vốn được ước tính khoảng 600.000 tấn mỗi năm.
Theo số liệu chính thức, sản lượng gạo Cuba đã giảm khoảng 40%, buộc chính phủ nước này phải tăng cường nhập khẩu. Trong năm 2024, Havana đã chi hơn 300 triệu USD để nhập hơn 400.000 tấn gạo từ nước ngoài nhằm đảm bảo nguồn cung lương thực.
Hiện Việt Nam vẫn là nhà cung cấp gạo lớn nhất cho Cuba, chiếm hơn 70% tổng lượng nhập khẩu của nước này. Ngoài Việt Nam, Cuba cũng nhập khẩu gạo từ Brazil, Guyana và Colombia. Một số quốc gia khác cũng tham gia hỗ trợ nhân đạo. Cuối năm 2025, Hàn Quốc viện trợ 24.600 tấn gạo thông qua Chương trình Lương thực Thế giới, trong khi Trung Quốc cam kết cung cấp tổng cộng 90.000 tấn gạo cho Cuba theo nhiều đợt.
Trong bối cảnh thiếu hụt lương thực kéo dài, sự phát triển của khu vực tư nhân tại Cuba đang mở ra cơ hội hợp tác mới với các doanh nghiệp Mỹ. Theo quy định hiện hành, Mỹ được phép xuất khẩu nông sản sang Cuba theo hình thức thanh toán tiền mặt.
Năm tài khóa 2025, tổng kim ngạch xuất khẩu nông sản từ Mỹ sang Cuba đạt kỷ lục 476,1 triệu USD, tăng gần 20% so với năm trước.
Tuy nhiên, thương mại song phương vẫn gặp nhiều rào cản. Ông Peter Bachmann cho biết các nhà nhập khẩu Cuba hầu như phải thanh toán trước bằng tiền mặt do khả năng tiếp cận tín dụng ngắn hạn rất hạn chế. Ngoài lệnh cấm vận kéo dài của Mỹ, hoạt động sản xuất nông nghiệp tại Cuba còn chịu ảnh hưởng bởi tình trạng thiếu vốn và cơ chế quản lý tập trung.
Phó Chủ tịch Cuba Salvador Valdés Mesa hồi cuối năm 2025 cũng thừa nhận nhà nước không đủ nguồn lực để mở rộng sản xuất lúa gạo trong ngắn hạn và kêu gọi khu vực tư nhân tham gia đầu tư máy móc, thiết bị nông nghiệp.
Trong khi đó, Việt Nam tiếp tục tăng cường hợp tác nông nghiệp với Cuba nhằm hỗ trợ quốc gia này cải thiện an ninh lương thực. Ngày 13/2 vừa qua, Công ty TNHH Agri VMA của Việt Nam đã bàn giao 250 tấn gạo CT16 sản xuất tại huyện Los Palacios, tỉnh Pinar del Río cho đối tác Cuba.
Đây là doanh nghiệp nước ngoài đầu tiên được Cuba cho thuê đất quy mô lớn để triển khai trồng lúa trong thời hạn 3 năm. Agri VMA hiện triển khai nhiều mô hình sản xuất, từ tự canh tác đến hợp tác chuyển giao kỹ thuật cho nông dân địa phương.
Doanh nghiệp Việt Nam cho biết có thể mở rộng diện tích trồng lúa tại Cuba lên khoảng 5.000 ha nếu duy trì được hiệu quả hiện tại. Giới quan sát nhận định đây là bước tiến mới trong hợp tác nông nghiệp giữa Việt Nam và Cuba, đồng thời góp phần giúp quốc đảo Caribe giảm bớt phụ thuộc vào nhập khẩu lương thực trong dài hạn.
Khánh Vy
