Nhiều gia đình có thói quen nấu cơm, nấu cháo từ sáng rồi bật chế độ giữ ấm đến tối để tiết kiệm thời gian. Không ít người cho rằng nồi cơm điện luôn nóng, đậy kín nên thức ăn sẽ an toàn.
Tuy nhiên, theo các chuyên gia dinh dưỡng, việc giữ ấm thức ăn quá lâu trong nồi cơm điện có thể khiến vi khuẩn sinh sôi mạnh, thậm chí làm tăng nguy cơ hình thành chất liên quan đến ung thư.
Chế độ giữ ấm không an toàn như nhiều người nghĩ
Theo bác sĩ Hùng Trúc Quyên (Trưởng khoa Dinh dưỡng lâm sàng, Bệnh viện Ung bướu Tứ Xuyên, Trung Quốc), thức ăn để trong nồi cơm điện quá 4 giờ ở chế độ giữ ấm có thể trở thành môi trường thuận lợi cho vi khuẩn phát triển.
Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) từng đưa ra khái niệm "vùng nhiệt độ nguy hiểm" của thực phẩm, dao động từ 50-60 độ C. Đây là khoảng nhiệt độ mà phần lớn vi khuẩn gây bệnh phát triển nhanh nhất.
Trong khi đó, chế độ giữ ấm của nhiều nồi cơm điện thường duy trì mức nhiệt khoảng 60-70 độ C. Nghe có vẻ an toàn, nhưng trên thực tế nhiệt độ trong nồi không phải lúc nào cũng đồng đều.
Đặc biệt ở lớp thức ăn phía trên, nơi tiếp xúc trực tiếp với không khí, nhiệt độ có thể giảm xuống dưới 60 độ C, vô tình rơi vào "vùng nguy hiểm" cho vi khuẩn sinh sôi.
Một chiếc thìa dính nước bọt cũng đủ khiến vi khuẩn tăng gấp đôi
Các chuyên gia cảnh báo, nếu thức ăn đã được ăn dở hoặc dùng chung muỗng đũa, vi khuẩn từ nước bọt rất dễ xâm nhập vào nồi cơm điện.
Những loại vi khuẩn như tụ cầu vàng hay salmonella khi gặp điều kiện nhiệt độ phù hợp có thể nhân lên cực nhanh, thậm chí số lượng tăng gấp đôi chỉ sau khoảng 20 phút.
Hậu quả nhẹ có thể là đau bụng, tiêu chảy, rối loạn tiêu hóa. Nặng hơn, người ăn có nguy cơ bị viêm dạ dày ruột cấp tính với các triệu chứng như nôn ói, tiêu chảy kéo dài, mất nước. Trẻ nhỏ, người lớn tuổi và người có hệ miễn dịch yếu là nhóm dễ bị ảnh hưởng nhất.
Rau xanh giữ ấm quá lâu còn có thể sinh chất liên quan ung thư
Không chỉ nguy cơ nhiễm khuẩn, việc giữ nóng thức ăn trong thời gian dài còn có thể làm tăng lượng nitrit trong thực phẩm, đặc biệt là các món rau xanh.
Nhiều loại rau lá xanh chứa nitrat tự nhiên và vốn không gây hại khi ăn bình thường. Tuy nhiên, khi để ở nhiệt độ không phù hợp quá lâu, vi khuẩn sẽ chuyển nitrat thành nitrit.
Sau khi vào dạ dày, nitrit có thể kết hợp với các sản phẩm phân hủy protein để tạo thành nitrosamine - hợp chất được WHO xếp vào nhóm có liên quan đến nguy cơ ung thư gan, ung thư dạ dày và ung thư thực quản.
Các chuyên gia cho rằng một lần ăn chưa chắc gây ảnh hưởng rõ rệt, nhưng nếu duy trì thói quen này thường xuyên trong thời gian dài, nguy cơ tổn thương tế bào và gánh nặng cho gan sẽ tăng lên theo thời gian.
Nên làm gì để ăn cơm thừa an toàn?
Các chuyên gia dinh dưỡng khuyến cáo, thức ăn trong nồi cơm điện chỉ nên giữ ở chế độ “warm/giữ ấm” tối đa khoảng 4 giờ. Sau khoảng thời gian này, nguy cơ vi khuẩn phát triển và biến đổi thành phần dinh dưỡng trong thực phẩm sẽ tăng lên đáng kể, đặc biệt với cơm, cháo, canh và các món rau xanh.
Trong trường hợp biết chắc chưa dùng hết thức ăn, cách an toàn hơn là để nguội bớt rồi cho vào hộp sạch, đậy kín và bảo quản trong ngăn mát tủ lạnh. Nhiệt độ thấp sẽ giúp làm chậm quá trình sinh sôi của vi khuẩn, hạn chế nguy cơ thực phẩm bị biến chất dù nhìn bên ngoài vẫn còn bình thường.
Khi sử dụng lại, thức ăn cần được hâm nóng kỹ ở nhiệt độ đủ cao trước khi ăn, thay vì chỉ làm nóng sơ qua. Điều này đặc biệt quan trọng với trẻ nhỏ, người lớn tuổi hoặc người có hệ miễn dịch yếu, những đối tượng dễ bị ảnh hưởng bởi vi khuẩn và độc tố tồn dư trong thực phẩm để lâu.
Ngoài ra, nhiều gia đình có thói quen dùng luôn đũa hoặc thìa đã ăn trực tiếp để xới cơm, múc canh trong nồi chung. Đây là hành động vô tình đưa vi khuẩn từ khoang miệng vào thức ăn, làm tăng nguy cơ ô nhiễm chéo và khiến vi khuẩn sinh sôi nhanh hơn trong môi trường giữ ấm kéo dài.
Riêng với rau xanh đã nấu chín, các chuyên gia khuyến nghị nên ăn càng sớm càng tốt. Bởi nhóm thực phẩm này chứa lượng nitrat tự nhiên tương đối cao. Nếu để ở nhiệt độ không phù hợp quá lâu có thể làm tăng hình thành nitrit, hợp chất liên quan tới nguy cơ tạo nitrosamine gây hại cho sức khỏe.
Một chiếc nồi cơm điện bật giữ ấm tưởng như vô hại, nhưng nếu sử dụng sai cách trong thời gian dài có thể âm thầm biến bữa ăn quen thuộc thành môi trường thuận lợi cho vi khuẩn và các nguy cơ sức khỏe phát triển. Chính vì vậy, thay đổi những thói quen nhỏ trong căn bếp mỗi ngày lại là cách đơn giản nhưng quan trọng để bảo vệ sức khỏe cho cả gia đình.
