Tía tô từ lâu đã hiện diện trong bữa cơm của nhiều gia đình Việt như loại rau thơm ăn kèm. Ít người biết rằng, theo y học cổ truyền, đây còn là vị thuốc được sử dụng để hỗ trợ điều trị nhiều chứng bệnh thông thường.
Theo lương y Bùi Đắc Sáng, Hội Đông y Hà Nội, tía tô là cây thân thảo, phát triển tốt ở nơi có nhiều ánh sáng và độ ẩm cao, thích hợp với đất thịt hoặc đất phù sa. Cây được trồng bằng hạt, sau khi kết quả và tàn lụi, hạt phát tán xuống đất, chờ mùa mưa năm sau tiếp tục nảy mầm.
Trong y học cổ truyền, lá tía tô được xếp vào nhóm dược liệu tác dụng phát tán phong hàn, kích thích tiết mồ hôi, hỗ trợ hạ sốt và giảm các triệu chứng cảm lạnh. Nước sắc hoặc cồn chiết xuất từ lá giúp giãn mạch ngoài da, trong khi hạt thường được dùng làm trà hoặc thuốc hỗ trợ hạ khí. Cành tía tô cũng được sử dụng trong một số bài thuốc an thai.
Một số nghiên cứu cho thấy tía tô còn có khả năng làm giảm co thắt cơ trơn phế quản, hỗ trợ giảm ho và cải thiện tình trạng khó thở. Tinh dầu của cây có tác dụng ức chế sự phát triển của một số vi khuẩn như tụ cầu, trực khuẩn lị và trực khuẩn đại tràng.
Về thành phần hóa học, hạt tía tô chứa hàm lượng tinh dầu khá cao cùng nhiều axit béo chưa bão hòa, nổi bật là axit alpha-linolenic. Lá tía tô chứa khoảng 0,2% tinh dầu với nhiều hợp chất như hydrocarbon, aldehyde, xeton và furan. Các nghiên cứu cũng ghi nhận chiết xuất từ lá có hoạt tính chống oxy hóa, chống viêm, chống dị ứng và hỗ trợ cải thiện tâm trạng.
Theo lương y Bùi Đắc Sáng, trong dân gian, lá tía tô non còn được dùng để cầm máu khi bị xây xước nhẹ. Lá được giã nát, đắp trực tiếp lên vết thương rồi băng lại, giúp hạn chế chảy máu và giảm nguy cơ nhiễm khuẩn . Tuy nhiên, cách làm này chỉ phù hợp với các vết thương nhỏ, nông. Nếu vết thương sâu hoặc chảy máu nhiều, người bệnh cần được xử trí y tế.
Ít ai biết lá tía tô không chỉ là rau gia vị quen thuộc mà còn chứa nhiều hoạt chất có lợi, kết hợp với gừng có thể hỗ trợ giải cảm, giảm ho. (Ảnh minh hoạ)
Bài thuốc từ lá tía tô nấu với gừng
Tía tô cũng xuất hiện trong nhiều bài thuốc giải cảm quen thuộc. Một trong những cách phổ biến là đun một nắm lá tía tô cùng vỏ quýt và vài lát gừng, uống khi còn nóng rồi giữ ấm cơ thể để hỗ trợ giảm các triệu chứng cảm lạnh.
Một cách khác là thái nhỏ lá tía tô, hành và gừng, cho vào bát, đập thêm một quả trứng gà rồi chan cháo nóng, trộn đều và ăn ngay. Món ăn này thường được dùng khi mới chớm cảm, giúp cơ thể toát mồ hôi và cảm thấy dễ chịu hơn.
Với người bị đầy hơi hoặc đau bụng nhẹ, dân gian thường giã lá tía tô lấy nước, pha thêm một ít muối rồi uống một lần. Trường hợp ho hoặc tức ngực, cành và lá tía tô có thể kết hợp với vỏ rễ dâu trắng để sắc lấy nước uống theo kinh nghiệm y học cổ truyền.
Gần đây, nhiều người truyền tai nhau cách nấu nước lá tía tô để uống hằng ngày với mục đích giảm cân. Cách làm khá đơn giản, chỉ cần rửa sạch lá, đun với khoảng 2,5 lít nước trong vài phút, để nguội rồi có thể thêm vài lát chanh để tăng hương vị.
Tuy nhiên, chưa có đủ bằng chứng khoa học khẳng định nước lá tía tô có thể giúp giảm cân rõ rệt hay ngăn cơ thể hấp thu chất béo như nhiều thông tin lan truyền trên mạng xã hội. Loại nước này có thể bổ sung nước và một lượng nhỏ hoạt chất thực vật, nhưng không thể thay thế chế độ ăn cân đối và việc vận động thường xuyên.
Các chuyên gia cũng khuyến cáo không nên lạm dụng nước lá tía tô thay nước lọc trong thời gian dài. Người mắc bệnh mạn tính , phụ nữ mang thai hoặc đang sử dụng thuốc điều trị nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi dùng thường xuyên nhằm tránh những tương tác hoặc tác dụng không mong muốn.
