Nguồn thực phẩm dồi dào cho cả gia đình
Trước hết, mít là loại cây cho nguồn thực phẩm phong phú. Trong điều kiện cuộc sống còn nhiều khó khăn, một cây mít có thể cung cấp lượng thức ăn đáng kể cho cả gia đình. Quả mít chín là món ăn vặt thơm ngon, giàu năng lượng. Mít non lại được dùng làm nguyên liệu cho nhiều món ăn dân dã như mít kho, gỏi mít, canh mít. Ngay cả hạt mít cũng không bị bỏ phí mà được luộc, rang hoặc nấu chè.
Với người nông dân, mít là loại cây giúp bổ sung thực phẩm trong những giai đoạn khan hiếm. Không chỉ cho quả, cây mít còn được xem là loại cây "không bỏ đi thứ gì". Lá mít được dùng làm thức ăn cho gia súc, đặc biệt là dê và bò; xơ mít được tận dụng trong chăn nuôi; nhiều bộ phận khác của cây cũng có những công dụng riêng trong đời sống dân gian.
Ảnh minh họa.
Trồng một cây, tích lũy tài sản cho nhiều thế hệ
Một trong những lý do quan trọng khiến người xưa trồng mít là giá trị của gỗ. Trong các loại cây ăn quả, gỗ mít được đánh giá cao bởi màu vàng đẹp, thớ gỗ mịn, ít cong vênh và có khả năng chống mối mọt tốt.
Từ xa xưa, gỗ mít đã được sử dụng để làm bàn thờ, tượng Phật, tượng thờ, hoành phi câu đối hay nhiều vật dụng nội thất truyền thống. Theo các nghệ nhân, gỗ mít càng để lâu màu sắc càng đẹp, độ bền càng cao.
Chính vì vậy, nhiều gia đình trồng mít không chỉ để lấy quả mà còn như một khoản "của để dành" cho con cháu. Có những cây mít được chăm sóc hàng chục năm, đến khi dựng nhà hoặc làm đồ thờ cúng mới được khai thác.
Biểu tượng của sự sung túc và đông đúc con cháu
Ngoài giá trị vật chất, cây mít còn mang ý nghĩa phong thủy tốt đẹp trong quan niệm dân gian. Đặc điểm nổi bật của cây là cho rất nhiều quả, quả mọc trực tiếp trên thân hoặc các cành lớn, tượng trưng cho sự sinh sôi, phát triển và no đủ.
Người xưa quan niệm cây càng sai quả thì càng mang đến vận khí tốt, báo hiệu cuộc sống ấm no, gia đình làm ăn thuận lợi. Vì thế, nhiều gia đình lựa chọn trồng mít trong vườn với mong muốn thu hút tài lộc, may mắn và sự thịnh vượng.
Hình ảnh cây mít trĩu quả cũng gợi lên cảm giác đủ đầy, bình yên – điều mà bất cứ gia đình nào trong xã hội nông nghiệp truyền thống đều hướng tới.
Vị thuốc dân gian
Từ góc độ sức khỏe, nhiều bộ phận của cây mít từng được sử dụng trong y học cổ truyền. Lá mít non, hạt mít hay một số bộ phận khác xuất hiện trong nhiều bài thuốc dân gian. Quả mít chứa vitamin C, kali, chất chống oxy hóa và chất xơ, góp phần bổ sung dinh dưỡng cho cơ thể.
Bên cạnh đó, mít là cây thân gỗ lớn, tán rộng, xanh tốt quanh năm nên có tác dụng tạo bóng mát và cải thiện vi khí hậu. Trong những ngôi nhà truyền thống, cây thường được trồng ở khoảng sân rộng hoặc cuối vườn để che nắng, giảm nhiệt và tạo nơi nghỉ ngơi cho các thành viên trong gia đình.
Có thể nói, việc người xưa trồng mít trong vườn nhà là sự lựa chọn xuất phát từ kinh nghiệm được đúc kết qua nhiều thế hệ. Một cây mít vừa cho quả, cho gỗ, cho bóng mát, vừa mang ý nghĩa tốt lành. Chính những giá trị ấy đã giúp loại cây dân dã này hiện diện bền vững trong đời sống người Việt suốt hàng trăm năm.
